ಯುಗಾದಿಗೆ ಯಾಕೆ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಡ್ತಾರೆ? ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದಿನ ನಿಜ ಕಥೆ ಗೊತ್ತಾ!

ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬ ಬಂತು ಅಂದ್ರೆ — ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ, ಪಚಡಿ, ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ — ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರದ ಊರು-ಕೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಎಲೆ ಹಂಚಿಕೆ ಶುರುವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ! ತಾತ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಎಲೆ ಹಂಚಿದರೆ, ಯುವಕರು ಜಗಲಿ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಇಸ್ಪೀಟ್ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಮ್ಮ-ಅಕ್ಕ ರಮ್ಮಿ ಆಡಿದರೆ, ಮಕ್ಕಳು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಇದ್ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ? ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಟಕ್ಕೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ? ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಓದಿ!

ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೆಯಾ? ಇಲ್ಲವಾ?

ಮೊದಲೇ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಹೇಳಬೇಕು — ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ಯಾವ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದಲ್ಲೂ “ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಡಿ” ಎಂದು ಬರೆದಿಲ್ಲ! ಇದು ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಶಾಸ್ತ್ರ-ಆಧಾರಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ ಕುಡಿಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಹೇಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಹೋಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯುಗಾದಿಯ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಪದ್ಧತಿ ಕೂಡ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಹೋಗಿದೆ. ಅದು ಬರಿ ಆಟ ಅಲ್ಲ — ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಾಷೆ!

ಇದರ ಬೇರು ಎಲ್ಲಿದೆ? ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ದ್ಯೂತ ಕ್ರೀಡೆ!

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೂಜು ಮತ್ತು ದ್ಯೂತ ಆಟದ ಇತಿಹಾಸ ವೇದ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಹಳೆಯದು! ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ “ಅಕ್ಷ ಸೂಕ್ತ” ಎಂಬ ಕವನ ಇದೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದ್ಯೂತ ಆಟಗಾರ ತನ್ನ ಜೀವನ ಹೇಗೆ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದ್ರೆ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಭಾರತೀಯರು ದ್ಯೂತ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು!

ನಂತರ ಬರುವುದು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದ್ಯೂತ ಪ್ರಸಂಗ. ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು, ಸಹೋದರರು, ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಥೆ ಭಾರತದ ಮನೆ ಮನೆಗೂ ಗೊತ್ತು! ಈ ಕಥೆ ದ್ಯೂತ ಆಟ ಎಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದೇ ಆಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಎಷ್ಟು ಎಂದರೆ — “ದ್ಯೂತ ಕ್ರೀಡೆ” ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ಆಚರಣೆ ಆಗಿ ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹೋಯಿತು!

ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ದ್ಯೂತ ಕಥೆ — ದೇವರೇ ಆಡಿದ್ರು!

ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಪಗಡೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ! ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೋರಾ ತರಹದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ದ್ಯೂತ ಆಡುವ ಚಿತ್ರ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ! ಹೊಸ ವರ್ಷ ಬಂದಾಗ ಈ ದೈವಿಕ ಆಟ ಆಡಿದರೆ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಸಂಪತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ದೀಪಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಪದ (ಗುಜರಾತಿ ಹೊಸ ವರ್ಷ) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತ ಕ್ರೀಡೆ ಆಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿಯೂ ಕೂಡ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ದಿನ. ಹಾಗಾಗಿ “ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಆಟ ಭಾಗ್ಯ ತರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಯುಗಾದಿ ಸಮಯಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಇದು ಒಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆಗೆ, ಒಂದು ಊರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಊರಿಗೆ ಹರಡಿ ಆಚರಣೆ ಆಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು!

ಬೆಳೆ ಕಟಾವು ಮತ್ತು ಹಣ ಕೈಯಲ್ಲಿ — ಇದೂ ಒಂದು ಕಾರಣ!

ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬ ಬರುವ ಚೈತ್ರ ಮಾಸ ಯಾವ ಕಾಲ ಗೊತ್ತಾ? ರಬಿ ಬೆಳೆ ಕಟಾವಿನ ನಂತರದ ಸಮಯ! ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣದ ರೈತರು ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೆಳೆ ಮಾರಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಬಿತ್ತನೆ ಶುರುವಾಗಲು ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ತಿಂಗಳು ಬಾಕಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಡುವಿನ “ಹಣ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಸಮಯ ಕೂಡ ಇದೆ” ಎಂಬ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂಜಾಟ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಂದಿತು. ಹಬ್ಬದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಂದಿ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ, ಖುಷಿಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಟ ಆಡಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅಘೋಷಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಆಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು!

ಮೈಸೂರಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಪ್ಪಳ-ರಾಯಚೂರಿನ ರೈತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಮಂಡ್ಯ-ಹಾಸನ ಸೀಮೆಯ ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿ ಅಂದ್ರೆ ಮನೆ ತುಂಬ ನೆಂಟರು, ಅಂಗಳದ ತುಂಬ ಮಂದಿ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೋ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಎಲೆ ಚಟಪಟ ಶಬ್ದ — ಇದು ದಶಕಗಳ ಚಿತ್ರ!

ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಧ — ಆಟ ಒಂದು ನೆಪ!

ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಾನವೀಯ ಕಾರಣ ಏನು ಗೊತ್ತಾ? ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು! ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹೊಲ-ಗದ್ದೆ, ಕೂಲಿ-ನಾಲಿ, ಕಚೇರಿ ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಓಡುವ ಜನ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದಂದು ಒಂದೆಡೆ ಕುಳಿತು ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಟ ಆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಒಂದು ನೆಪ ಮಾತ್ರ! ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮ, ಮಾವ-ಅಳಿಯ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪ-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ದಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆಡಿ ನಕ್ಕು ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಿ ಕೋಪ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗುವ ದೃಶ್ಯ — ಇದೊಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಸುಗೆ! ಯಾವ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರೂ ಇಷ್ಟು ಬೇಗ ಮನಸ್ಸು ಹತ್ತಿರ ಆಗಲ್ಲ!

ಓಣಂ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಜನ ಕಾರ್ಡ್ ಆಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇದೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಇಡೀ ತೀನ್ ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ರಮ್ಮಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಯುಗಾದಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ-ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ರಾತ್ರಿ ಆಟ ಆಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ — ಹೊಸ ವರ್ಷ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಭಾಗ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಕೇತ — ಪ್ರಾಚೀನ ದಾರ್ಶನಿಕ ಅರ್ಥ!

“ದೇವರ ಆಟ” ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯ — ಇವೆಲ್ಲ ಒಂದು ದೈವಿಕ ಆಟದ ಭಾಗ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷ ಶುರುವಾಗುವ ದಿನ ಆ ದೈವಿಕ ಆಟದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂಕೇತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರೂ ಆಟ ಆಡುತ್ತಾರೆ — ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ! ಆಟದ ಮೂಲಕ ಭಾಗ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಹೊಸ ವರ್ಷ ತನಗೆ ಸಾಥ್ ಕೊಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಅರಿಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆ ಇದರ ಮೂಲ!

ಆಟ ಚೆನ್ನ, ಜೂಜು ವಿಷ!

ಆದರೆ ಒಂದು ಮಾತು ಮರೆಯಬಾರದು — ಹಬ್ಬದ ಆಟ ಮತ್ತು ಜೂಜಾಟ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ! ಕರ್ನಾಟಕ ಪೋಲೀಸ್ ಯುಗಾದಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ — ಹಣ ಪಣ ಇಟ್ಟು ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಡುವುದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ, ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ! ಮಂಡ್ಯ, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು ಸೇರಿ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪೋಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಯುಗಾದಿ ವೇಳೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ನಜರು ಇಡುತ್ತದೆ.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆ ಆನಂದದಿಂದ ಆಡುವ ಆಟ ಹಬ್ಬದ ಸೊಗಡು. ಹಣ ಪಣ ಇಟ್ಟು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತರ ಜೊತೆ ಆಡುವ ಜೂಜು ಸಂಸಾರ ಮುರಿಯುವ ವಿಷ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಗೆರೆ ಮರೆಯಬಾರದು!

ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲ, ಬದಲಾಗದ ಹಬ್ಬ!

ಇಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್ ಬಂದ ನಂತರ ಆನ್‌ಲೈನ್ ರಮ್ಮಿ, ಟೀನ್ ಪತ್ತಿ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ “ಆಡಬಹುದು.” ಆದರೆ ಹಬ್ಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು, ಒಬ್ಬರ ಕೈ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು, “ಇದ್ಯಾಕ್ ಹಾಕ್ದ?” ಎಂದು ನಗುತ್ತ ಆಡುವ ಆಟ — ಆ ಆನಂದ ಯಾವ ಅ್ಯಪ್ ನೀಡಲ್ಲ!

ಯುಗಾದಿ ಅಂದ್ರೆ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಜೀವನ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಬ್ಬ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಆಟ ಕೂಡ ಒಂದು ಸ್ಮರಣೀಯ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡುತ್ತದೆ — ಹಳ್ಳಿ ಮನೆಯ ಜಗಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಎಲೆ, ಕೈ ಮಟ್ಟ ಮಾಡಿ “ರಮ್ಮಿ!” ಎಂದು ಕೂಗಿದ ಅಜ್ಜ — ಇದೊಂದು ಚಿತ್ರ ಮನದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ!

ಶುಭ ಯುಗಾದಿ! ಆಡಿ ನಗಿ — ಆದರೆ ಜಾಣತನದಿಂದ!