ಮೇಘ ಸ್ಫೋಟ ಎಂದರೇನು? ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲು ಯಾವಗ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು ?

ಹಿಂದೂಗಳ ತೀರ್ಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಮರನಾಥದ (Amarnath) ಪವಿತ್ರ ಗುಹೆ ಬಳಿಯೇ ಭಾರೀ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ನಿನ್ನೆ ಸಂಜೆ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ (Cloudburst) 15ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿ, ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಹಲವರು ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಹಲವರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಮರನಾಥದಂತಹ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಮೇಘ ಸ್ಫೋಟ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಮೇಘಸ್ಫೋಟ ಎನ್ನುವುದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಒಡ್ಡುವ ಸವಾಲಿನಂತೆ. ಅದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಸಾವು-ನೋವು ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದ್ರೆ ಮೇಘ ಸ್ಫೋಟ ಎಂದರೇನು?

ಮೇಘಸ್ಫೋಟ ಎಂದರೆ ಹಠಾತ್ ಹೇರಳವಾದ ಮಳೆ. ಇದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಬೀಳುವ ಹಠಾತ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಮಳೆ.ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುವಂತೆ ಮೋಡಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಬರುವ ಮಳೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಂಟೆಗೆ 100 ಮಿಮೀ (4.94 ಇಂಚುಗಳು) ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯ ದರದೊಂದಿಗೆ ಮಳೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಡಸ್ಫೋಟಗಳು ಗುಡುಗು ಸಹಿತ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಳೆಬಿರುಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುವ ಗಾಳಿಯ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನಿಂತರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೋಡಗಳ ತ್ವರಿತ ಘನೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ.ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಖಂಡದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಒಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.ಮೋಡಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ 2 ಸೆಂ.ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳಬಹುದು. ಮೋಡಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಘನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಮೊದಲೇ ನಂಬಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ‘ಸ್ಫೋಟಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಅವುಗಳ ಸಿಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು 2002 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಂಚಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಮಾರ್ವಾರಿ, ಕೋಟ್ಸಿಶಮ್, ಮಟ್ಗಾಂವ್ ಮತ್ತು ಅಗೊಂಡಾದಂತಹ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಮೇಘಸ್ಫೋಟ ಸಂಭವಿಸಿ ಸುಮಾರು 28 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟಗಳು

• ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 1908 ರಂದು – ಮೇಘಸ್ಫೋಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮುಸಿ ನದಿಯ ನೀರು 38-45 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಸುಮಾರು 15,000 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಈ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80,000 ಮನೆಗಳು ನಾಶವಾದವು.
• ಜುಲೈ, 1970 ರಲ್ಲಿ — ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದಾಗಿ ಅಲಕನಂದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ 15 ಮೀಟರ್ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಬದರಿನಾಥದ ಬಳಿಯ ಹನುಮಾನಚಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹರಿದ್ವಾರದವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಇಡೀ ಗ್ರಾಮವು ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು.
• ಆಗಸ್ಟ್ 15, 1997 ರಂದು, ಮೋಡ ಸ್ಫೋಟವು ಗದ್ದಲದಿಂದ ಬಂದಾಗ 115 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಶಿಮ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿರ್ಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಕುರುಹುಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ .
• ಆಗಸ್ಟ್ 17, 1998 ರಂದು — ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಕುಮಾವೂನ್ ವಿಭಾಗದ ಕಾಳಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಪಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಮೇಘಸ್ಫೋಟದ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭಾರಿ ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ 60 ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸ ಸರೋವರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ 250 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು . ಸತ್ತವರಲ್ಲಿ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನರ್ತಕಿ ಪ್ರೊತಿಮಾ ಬೇಡಿ ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
• ಜುಲೈ 16, 2003 ರಂದು, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಲ್ಲುವಿನ ಗುರ್ಸಾ ಪ್ರದೇಶದ ಶಿಲಾಗಢದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು .
• ಜುಲೈ 6, 2004 ರಂದು , ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಚಮೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬದರಿನಾಥ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಸುಮಾರು 5,000 ಯಾತ್ರಿಕರು ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಾರೀ ಭೂಕುಸಿತದಿಂದ ಮೂರು ವಾಹನಗಳು ಅಲಕನಂದಾ ನದಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಕನಿಷ್ಠ 17 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು 28 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.
• ಜುಲೈ 26, 2005 ರಂದು, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟವು ಸುಮಾರು 950 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ (37 ಇಂಚು) ಮಳೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು .ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ; ಪ್ರವಾಹವು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.
• ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2007 ರಂದು, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಘನ್ವಿಯ ಭಾವಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ತೀವ್ರ ಮೇಘ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ 52 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು .
• ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2009 ರಂದು, ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಪಿಥೋರಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುನ್ಸಿಯಾರಿ ಬಳಿಯ ನಾಚ್ನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ 38 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು .
• ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2010 ರಂದು, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಲಡಾಖ್ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಭಾಗದ ಲೇಹ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 179 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು 400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು .
• ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 ರಂದು, ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅಲ್ಮೋರಾದಲ್ಲಿ [ ವರ್ಷ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ ] ಮೋಡದ ಸ್ಫೋಟವು ಎರಡು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಲ್ಟಾ, ಕೆಲವು ಜನರು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದವರು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸತ್ತರು ಮತ್ತು ಮುಳುಗಿಹೋದರು. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಲ್ಮೋರಾವನ್ನು ಮೋಡದ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಡಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ರಾನಿಖೇತ್ ಪಟ್ಟಣವೂ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು.
• ಜೂನ್ 9, 2011 ರಂದು, ಜಮ್ಮು ಬಳಿ , ಜಮ್ಮುವಿನಿಂದ 135 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದೋಡಾ-ಬಟೋಟ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದ 4 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಎರಡು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗಿದ್ದವು